30. edycja Międzynarodowego Festiwalu Filmowego EnergaCAMERIMAGE w Toruniu dobiegła końca. Jak co roku niezwykła atmosfera tego wydarzenia udzielała się zarówno widzom, jak i twórcom, którzy przyjechali do Polski z całego świata. Mijając grupy ludzi z festiwalowymi identyfikatorami, można było usłyszeć różne języki i różne opinie. Wszystkich łączyło jedno – język filmu.

Goście, goście…

Festiwal EnergaCAMERIMAGE jest międzynarodowym świętem operatorów i to na ich pracy skupia się uwaga jurorów oraz widzów. Organizatorzy umiejętnie łączą jednak sztukę operatorską z innymi dziedzinami sztuki filmowej. Dlatego też gośćmi festiwalu są nie tylko autorzy zdjęć, ale także reżyserzy, scenografowie czy aktorzy.

Z widzami spotkali się w tym roku m.in. operatorzy Mandy Walker, Jean-Marie Dreujou i Claudio Miranda, dokumentalista Alex Gibney, autorka scenografii Sarah Greenwood i Jean Rabasse, dekoratorka Katie Spencer i reżyserzy Sam Mendes, Jean-Jacques Annaud, Baz Luhrman, Joseph Kosinski czy Lech Majewski. Część nazwisk może nie kojarzyć się od razu z konkretnym tytułem filmu, wystarczy jednak przejrzeć filmografie poszczególnych twórców, by zrozumieć, jak ważną rolę pełnią oni we współczesnym kinie i jak wiele filmów z ich udziałem mieliśmy okazję do tej pory obejrzeć.

Spotkania wokół kreacji obrazu

Lista nazwisk jest o wiele dłuższa, ponieważ większości seansów towarzyszyły rozmowy z twórcami w trakcie sesji Q&A organizowanych po projekcjach. Odbywały się też seminaria, podczas których specjaliści z branży dzielili się swoim doświadczeniem. Niezwykła była ta możliwość porozmawiania z autorami zdjęć czy z reżyserami, wymiana poglądów, wyjaśnianie wątpliwości czy poznawanie tajników sztuki filmowej. Z tej części programu korzystali przede wszystkim ci uczestnicy festiwalu, którzy na co dzień pracują na planie lub uczą się w szkołach filmowych. Dla nich również dużą atrakcją był EnergaCAMERIMAGE Market, czyli przestrzeń, w której wystawcy prezentowali najnowszy sprzęt operatorski oraz najnowocześniejsze technologie rejestracji obrazu.

Festiwal nagród

Podczas jubileuszowej edycji festiwalu wyświetlonych zostało 226 filmów z całego świata. W programie znalazły się zarówno produkcje wysokobudżetowe, jak i skromne dzieła twórców, którzy pomimo niewielkich nakładów finansowych i technicznych wykreowali niezwykłe kadry. Projekcje konkursowe oceniało 11 składów jurorskich, w których pracowało 38 jurorów z całego świata. Podczas gali finałowej, która odbyła się 19 listopada, poznaliśmy laureatów i wyróżnionych twórców. Oto nagrody przyznane w Konkursie Głównym:

• Złota Żaba: Tár (zdj. Florian Hoffmeister, reż. Todd Field)
• Srebrna Żaba: BARDO, fałszywa kronika garści prawd (zdj. Darius Khondji, reż. Alejandro G. Iñárritu)
• Brązowa Żaba: Living (zdj. Jamie D. Ramsay, reż. Oliver Hermanus)

Pełna lista nagród znajduje się na końcu artykułu.

Retrospektywy

Tegoroczny laureat Nagrody Specjalnej za Całokształt Twórczości, Stephen H. Burum, powiedział, że uhonorowanie jego pracy to wyróżnienie dla przeszłości, ale jednocześnie hołd dla przyszłości. Festiwal przypomina w ten sposób największych twórców kina i ich dzieła, które wpłynęły na kolejne pokolenia filmowców. Tym razem można było obejrzeć retrospektywę filmów wspomnianego laureata, a także reżyserki Ulrike Ottinger (Nagroda za Awangardowe Osiągnięcia w Sztuce Filmowej) i dokumentalisty Alexa Gibneya (Nagroda za Wybitne Osiągnięcia w Filmie Dokumentalnym).

Kino z Ukrainy

Festiwal EnergaCAMERIMAGE oddał w tym roku część swojej przestrzeni twórcom z Ukrainy. W ramach sekcji pozakonkursowych odbył się przegląd Ukraińskiego Kina Poetyckiego, Ukraiński Festiwal Sztuki Operatorskiej KINOKO oraz Pokazy Specjalne Festiwalu Filmów Etnograficznych OKO.

Wystawy

Wydarzeniom filmowym towarzyszyły dwie wystawy. W siedzibie Fundacji Tumult na Rynku Nowomiejskim i w Centrum Sztuki Współczesnej „Znaki Czasu” w Toruniu oglądać można retrospektywną wystawę „Ryszard Horowitz. Fotokompozycje 1969-2022”. W CSW wystawa potrwa do 27 listopada. Druga z nich, pod nazwą „Tumult w malarstwie lat 1979-1985 / Made in Cologne. Mülheimer Freiheit”, prezentuje dzieła grupy niemieckich malarzy neoekspresjonistów działających w Kolonii w pierwszej połowie lat 80. Kuratorem wystawy jest Marek Żydowicz, a prace podziwiać będzie można do połowy kwietnia przyszłego roku.

Film rozświetla mrok świata

Ciekawą klamrę jubileuszowej edycji festiwalu stworzyły filmy otwarcia i zamknięcia. Pierwszy z nich to Imperium światła ze zdjęciami Rogera A. Deakinsa w reżyserii Sama Mendesa, drugi zaś to najnowsze dzieło Stephena Spielberga ze zdjęciami Janusza Kamińskiego pt. Fabelmanowie. Oba obrazy oparte są na doświadczeniach z dzieciństwa reżyserów i oba w niezwykły sposób traktują o dorastaniu i miłości do kina. Zarówno Mendes, jak i Spielberg szczególną wagę przywiązują do roli światła – nie tylko w kadrach, ale i w życiu bohaterów oraz w naszej codzienności.

Do metaforyki światła nawiązał też dyrektor festiwalu, Marek Żydowicz, który podczas Gali Zamknięcia określił przestrzeń toruńskiego festiwalu jako jasną polanę, wokół której rośnie ciemny i groźny las. To prawda – kino rozjaśnia rzeczywistość, daje narzędzia, za pomocą których możemy mówić o wolności, pokoju, miłości i o wartościach, które są trwałe i które pomagają budować przyszłość, a jednocześnie pozwalają wyrazić sprzeciw wobec brutalności i obojętności otoczenia.

Tym jasnym przesłaniem zakończyła się 30. edycja Międzynarodowego Festiwalu Filmowego EnergaCAMERIMAGE w Toruniu. Nie pozostaje nam nic innego, jak cierpliwie czekać na przyszły rok, kiedy to w dniach 11-18 listopada 2023 znów będziemy słyszeć przed każdą projekcją festiwalowy motyw z filmu Ostatni Mohikanin i zanurzymy się w świat kina istniejący dzięki światłu…

---

Pełna lista nagród 30. edycji Międzynarodowego Festiwalu Filmowego EnergaCAMERIMAGE

Nagroda Międzynarodowego Jury Krytyków FIPRESCI dla najlepszego filmu: BARDO, fałszywa kronika garści prawd (zdj. Darius Khondji, reż. Alejandro G. Iñárritu)

Nagroda Dyrektora Festiwalu:

• Elvis (zdj. Mandy Walker, reż. Baz Luhrmann)
• Top Gun: Maverick (zdj. Claudio Miranda, reż. Joseph Kosinski)

Konkurs Filmów Polskich

• Najlepszy Film Polski: Kobieta na dachu (zdj. Ita Zbroniec-Zajt, reż. Anna Jadowska)

Nagroda Publiczności

• Elvis (zdj. Mandy Walker, reż. Baz Luhrmann)

Konkurs Etiud Studenckich

• Nagroda Studencka im. Laszlo Kovacsa – Złota Kijanka: Magdalena (zdj. Enrico Silva, reż. Michael Lazovsky); szkoła: American Film Institute Conservatory (AFI)
• Srebrna Kijanka: Stwór (zdj. Ignacy Ciszewski, reż. Damian Kosowski); szkoła: Szkoła Filmowa w Łodzi
• Brązowa Kijanka: Entreterrestres (zdj. Dani Benejam, reż. Lucas Parra); szkoła: Cinema and Audiovisual School of Catalonia (ESCAC)

Konkurs Długometrażowych Filmów Dokumentalnych

• Złota Żaba — za najlepszy film dokumentalny: Kash Kash (zdj. Jonas Schneider, reż. Lea Najjar)

Konkurs Krótkometrażowych Filmów Dokumentalnych

• Złota Żaba — za najlepszy krótkometrażowy film dokumentalny: Łyk benzyny (zdj. Adric Watson, reż. Jess Kohl)

Konkurs Debiutów Reżyserskich pod patronatem Stowarzyszenia Filmowców Polskich

• Najlepszy debiut reżyserski: Love According to Dalva (zdj. Caroline Guimbal, reż. Emmanuelle Nicot)

Konkurs Debiutów Operatorskich pod patronatem Stowarzyszenia Filmowców Polskich

• Najlepszy debiut operatorski: Love According to Dalva (zdj. Caroline Guimbal, reż. Emmanuelle Nicot)

Konkurs Wideoklipów

• Najlepszy wideoklip: Emmit Fenn Light That Shines Through (zdj. David Około, reż. Conner Bell)

Konkurs Seriali Telewizyjnych

• Najlepszy odcinek serialu: Ogrodnicy (zdj. Erik Wilson, reż. Will Sharpe)

Konkurs Spotów Reklamowych Promujących Fundusze Europejskie Organizowany we współpracy z Urzędem Marszałkowskim Województwa Kujawsko-Pomorskiego

Najlepszy spot reklamowy (do 45 sekund)

• Nagroda Główna: Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego – Zmieniamy Łódzkie – Powrót rodziców na rynek pracy
• Wyróżnienie: Województwo Podkarpackie – Fundusze Europejskie pomogą Ci znaleźć przepis na własny sukces
• Nagroda Publiczności: Województwo Kujawsko-Pomorskie – Fundusze Europejskie: zmieniamy wspólnie nasz region

Najlepszy spot reklamowy (do 3 minut)

• Nagroda Główna: Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego – Odkryj Kujawsko-Pomorskie
• Wyróżnienie: Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie – Życie bez barier
• Nagroda Publiczności: ex aequo Województwo Mazowieckie – Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych – Czarna Dama i Województwo Kujawsko-Pomorskie – Odkryj Kujawsko-Pomorskie

Nagroda Specjalna

• Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego – Fundusze Europejskie: zmieniamy wspólnie nasz region

NAGRODY SPECJALNE FESTIWALU EnergaCAMERIMAGE przyznawane były w ciągu całego tygodnia, przy okazji pokazów filmowych i podczas Gali Otwarcia i Zamknięcia. Oto laureaci:

• Specjalna Nagroda dla Scenografki – Sarah Greenwood
• Nagroda Specjalna im. Krzysztofa Kieślowskiego dla Reżysera – Sam Mendes
• Nagroda Specjalna za Wybitne Osiągnięcia w Reżyserii – Baz Luhrmann
• Nagroda dla Reżysera za Wybitne Osiągnięcia w Dziedzinie Wideoklipów – Joseph Kahn
• Nagroda za Osiągnięcia w Dziedzinie Wideoklipu – Vance Burberry
• Nagroda Specjalna za Wybitne Osiągnięcia w Sztuce Aktorskiej – Andrzej Seweryn