Piękna książka – przepięknie wydana i wypełniona pięknymi słowami. Słowami nie tylko o miłości, choć to właśnie miłość natchnęła Franza Kafkę, gdy pisał: „Dzisiaj Milena, Milena, Milena – nie mogę napisać nic innego.”

Z korespondencji, która trwała w latach 1920-1923, zachowały się jedynie listy Kafki. W sferze wyobraźni czytelnika pozostaje więc treść listów pisanych przez Milenę Jesenską. Wielka szkoda… Ukochana Kafki jest jednak obecna – nie tylko jako wyidealizowany obiekt pragnień (jak Lotta w Cierpieniach młodego Wertera), ale także jako inteligentna kobieta, nieszczęśliwa żona (rozstała się z mężem Ernestem Pollakiem wkrótce po śmierci Franza), spełniona autorka tekstów, a nade wszystko – zaufana przyjaciółka i wierna czytelniczka prozy Kafki.

Z Listów do Mileny najwięcej jednak dowiadujemy się o samym Franzu. Mamy wgląd w zakamarki jego genialnego umysłu i przepełnionego uczuciem serca. Śledzimy ruch dłoni kreślącej słowa miłosnych wyznań i zachwytów, ale też dłoni piszącej o tęsknocie, obawach, cierpieniu i chorobie.

Nowe wydanie zostało bardzo starannie opracowane – zarówno pod względem estetycznym (wystarczy spojrzeć na okładkę i dotknąć jej!), jak i merytorycznym. Korespondencję uzupełniono o brakujące listy i uporządkowano chronologicznie, co nie było łatwym zadaniem, ponieważ większość z nich nie była datowana. W zrozumieniu niuansów biograficznych, geograficznych czy towarzyskich pomagają liczne przypisy. Tekst Kafki opatrzono przedmową Ryszarda Koziołka oraz posłowiem Grzegorza Jankowicza. Książka zawiera również wybrane listy Mileny do przyjaciela Maxa Broda, nekrolog Kafki napisany przez Jesenską oraz jej felietony; jest też kalendarium relacji Franza i Mileny z lat 1919-1924.

Dzięki tak szerokiemu opracowaniu Listy do Mileny stają się wyjątkową korespondencją, osadzoną w konkretnym czasie i miejscach, której „rozmówcy” są realni, niemalże obecni tu i teraz – i których spotykamy osobiście. ◾

---

Franz Kafka, Listy do Mileny, przekład Feliks Konopka i Elżbieta Ptaszyńska-Sadowska, przedmowa Ryszard Koziołek, posłowie Grzegorz Jankowicz, Wydawnictwo Znak, Kraków 2025.