Takich opracowań nie czyta się od deski do deski. Rolą wszelkiego rodzaju encyklopedii jest – poza gromadzeniem skondensowanej i uporządkowanej wiedzy z określonej dziedziny – trwanie w pogotowiu i służenie pomocą w sytuacji, gdy jakiejś cząstki wiedzy nam brakuje. Jeśli więc kiedykolwiek będziecie poszukiwać informacji na temat szeroko pojętej nauki o książce, zajrzyjcie do dwutomowej Encyklopedii książki pod red. Anny Żbikowskiej-Migoń i Marty Skalskiej-Zlat, wydanej przez Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego w 2017 roku.

Jak czytamy we wstępie redakcyjnym, encyklopedia ma w zamierzeniu jej twórców „ukazać szeroko rozumianą kulturę książki w tradycyjnych i nowoczesnych wymiarach, w perspektywie przeszłości i współczesności, a także w wielorakich powiązaniach z innymi sferami kultury.”

Większość zawartych w encyklopedii haseł powstała w ciągu ostatnich pięciu lat przed publikacją. Oznacza to, że ich autorzy uwzględnili przemiany, jakie na początku XXI wieku zaszły w sposobie funkcjonowaniu książki, w jej formie i znaczeniu dla twórców i odbiorców.

Encyklopedia książki obejmuje hasła m.in. z dziedziny bibliologii, bibliotekoznawstwa, bibliotekarstwa czy informatologii. Zagadnienie książki autorzy osadzają w szerokim kontekście kulturowym, naukowym i społecznym, prezentując rozbudowane opisy zjawisk i procesów komunikacji piśmiennej.

Wartość całej publikacji podnoszą zawarte w tomie 1. eseje tematycznie powiązane z dziedzinami, których dotyczy encyklopedia:

• Krzysztof Migoń, Bibliologia – nauka o kulturze książki;
• Walery Pisarek, Transformacje komunikacji społecznej na przełomie XX i XXI wieku;
• Maciej Matwijów, Od tabliczki glinianej do tabletu. Dzieje książki;
• Walery Pisarek, Prasa;
• Małgorzata Komza, Sztuka w książce – książka w sztuce;
• Anna Gruca, Wkład bibliofilstwa w rozwój bibliologii;
• Aneta Firley-Buzon, Zazwyczaj wyrzucane, dokumenty codziennego użytku;
• Janusz Kostecki, Czytelnictwo w Polsce – trwanie i zmiany;
• Irena Socha, Letua – przekaz, komunikacja czy relacja?;
• Barbara Kosińska-Kalata, Książka (dokument) w środowisku informacyjnym;
• Bogumiła Staniów, Biblioteki i bibliotekarstwo – od książki do czytelnika.

Wypisałam tytuły wszystkich esejów poprzedzających część hasłową 1. tomu, aby pokazać, z jak wielu perspektyw można mówić o książce. Treść haseł zawartych w dalszej części tomu 1. oraz w tomie 2. ostatecznie dowodzi, że nauka o książce to dziedzina niezwykle obszerna, ściśle powiązana z wieloma innymi dziedzinami, korzystająca z osiągnięć różnych dyscyplin naukowych i mająca własne narzędzia oraz metody badawcze.

Cechą właściwą tego typu publikacjom – zarówno encyklopediom, jak i esejom – jest bogactwo odniesień i mnogość przypisów odsyłających do kolejnych opracowań, które pozwalają poszerzyć wiedzę na określony temat. Mając w zwyczaju notowanie adresów bibliograficznych, zapisałam kilka stron tytułów z adnotacją: „przeczytać koniecznie!”.

Jedną z takich pozycji jest książka Five Laws of Library Science (1931), na którą powołuje się autorka ostatniego eseju, Bogumiła Staniów. Autorem publikacji jest Shiyali Ramamrita Ranganathan, indyjski matematyk i bibliotekarz, który sformułował 5 praw dotyczących funkcjonowania bibliotek i pracy bibliotekarzy. Czytam tę książkę z prawdziwą przyjemnością, a dobre praktyki, o których pisze Ranganathan, biorę sobie do serca (choć z satysfakcją przyznaję, że większość z nich od dawna stosuję w swojej bibliotece).

Encyklopedia książki trafiła w moje ręce dzięki publikacji, o której wspominałam już w artykule na temat felietonów Umberta Eco (Zapiski na pudełku…). Monografia Anny Lubińskiej pt. Książka i biblioteka w wybranych pracach Umberta Eco (Wrocław 2024) doprowadziła mnie do wielu niesamowitych tytułów – nie tylko do nieznanych mi dzieł włoskiego autora, ale też do opracowań związanych właśnie z książką, czytelnictwem i bibliotekami. A to są tematy, o których mogę czytać bez końca! ◾

---

Encyklopedia książki. T. 1: Eseje, A-J. T. 2: K-Z, pod red. Anny Żbikowskiej-Migoń i Marty Skalskiej-Zlat, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2017